Tinh thần đó được thể hiện rõ trong dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của các Thông tư liên tịch, Thông tư của Bộ trưởng Bộ Nội vụ quy định về chế độ chính sách đối với Cựu chiến binh và Thanh niên xung phong (Dự thảo Thông tư). Mặc dù không điều chỉnh đối tượng, điều kiện hay mức hưởng chính sách, dự thảo tập trung sửa đổi trình tự, thủ tục, phương thức tiếp nhận hồ sơ và trách nhiệm của các cơ quan giải quyết nhằm tạo thuận lợi hơn cho người dân trong quá trình tiếp cận và thụ hưởng chính sách.
Chuyển từ thuận lợi cho cơ quan sang thuận lợi cho người dân theo hướng chủ động khai thác dữ liệu
Trong nền hành chính truyền thống, quy trình giải quyết thủ tục thường được thiết kế theo hướng đáp ứng yêu cầu quản lý của cơ quan nhà nước. Người dân phải chủ động chuẩn bị hồ sơ, xin xác nhận tại nhiều cơ quan, bổ sung giấy tờ khi có yêu cầu và trực tiếp theo dõi quá trình giải quyết. Không ít trường hợp, chi phí đi lại, thời gian chờ đợi và việc hoàn thiện hồ sơ trở thành gánh nặng đối với người thực hiện.
Xu hướng cải cách hiện nay đặt ra yêu cầu phải thay đổi tư duy đó, nghĩa là thủ tục hành chính không chỉ bảo đảm tính chặt chẽ trong quản lý nhà nước mà còn phải được thiết kế trên cơ sở tạo thuận lợi tối đa cho người dân và tổ chức. Đòi hỏi cơ quan nhà nước phải chủ động rà soát, đơn giản hóa quy trình, loại bỏ những khâu trung gian không cần thiết, giảm yêu cầu về giấy tờ đã có trong các cơ sở dữ liệu của Nhà nước và đa dạng hóa phương thức tiếp nhận hồ sơ.
Nhìn từ dự thảo Thông tư có thể thấy rõ cách tiếp cận này. Việc điều chỉnh thẩm quyền giải quyết theo mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, rút gọn quy trình xử lý hồ sơ, mở rộng hình thức nộp hồ sơ trực tiếp, qua dịch vụ bưu chính hoặc trên Cổng Dịch vụ công quốc gia đều hướng đến mục tiêu chung là giúp người dân tiếp cận chính sách thuận lợi hơn mà vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước.
Bên cạnh đó, trong cải cách hành chính hiện nay, một vấn đề dễ nhận thấy là có sự chuyển biến trong phương thức quản lý thông tin. Nếu trước đây người dân phải xuất trình nhiều loại giấy tờ để chứng minh các thông tin cá nhân thì ngày nay, với sự phát triển của Chính phủ số và các cơ sở dữ liệu quốc gia được liên thông, nhiều thông tin đã có thể được cơ quan nhà nước chủ động khai thác và xác thực.
Mọi chủ trương cải cách đều hướng đến mục tiêu phục vụ người dân và doanh nghiệp ngày càng tốt hơn. Đối với lĩnh vực người có công, ý nghĩa đó càng trở nên sâu sắc bởi đối tượng thụ hưởng chủ yếu là cựu chiến binh, thanh niên xung phong và thân nhân của họ, nhiều người tuổi đã cao, điều kiện đi lại còn khó khăn. Dự thảo Thông tư tiếp tục cụ thể hóa chủ trương này khi bổ sung quy định khai thác thông tin từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các hệ thống thông tin có liên quan trong quá trình giải quyết thủ tục hành chính. Theo đó, đối với những thông tin đã được xác thực trên hệ thống dữ liệu dùng chung, người dân không phải nộp lại các giấy tờ mà cơ quan nhà nước có thể tự khai thác theo quy định; Trách nhiệm thu thập, đối chiếu và xác minh thông tin từng bước được chuyển từ người dân sang cơ quan nhà nước thông qua việc khai thác dữ liệu số.
Dự thảo Thông tư là một bước hoàn thiện cần thiết nhằm hiện thực hóa mục tiêu đảm bảo quyền tiếp cận chính sách cho người dân. Những sửa đổi về trình tự, thủ tục và phương thức giải quyết tuy mang tính kỹ thuật nhưng phản ánh rõ sự chuyển biến trong tư duy cải cách, từ việc yêu cầu người dân thích ứng với quy trình sang việc cơ quan nhà nước chủ động hoàn thiện quy trình để phục vụ người dân tốt hơn. Đây cũng là một trong những yêu cầu của nền hành chính phục vụ, lấy người dân làm trung tâm và lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo đối với chất lượng hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước.
Thuận tiện cho người dân nhưng trách nhiệm của cơ quan nhà nước cao hơn
Phân cấp không chỉ là chuyển giao nhiệm vụ mà trên hết là để xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm ở từng khâu của quá trình thực thi chính sách, từ tiếp nhận hồ sơ, thẩm định, ban hành quyết định đến tổ chức thực hiện và kiểm tra kết quả. Đó cũng là yêu cầu đặt ra khi tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình 02 cấp. Điều này quy định trong quá trình làm việc, đơn giản hóa thủ tục hành chính không có nghĩa là đơn giản hóa trách nhiệm quản lý. Trái lại, khi giảm bớt giấy tờ và rút ngắn quy trình, trách nhiệm của các cơ quan thực thi càng phải được nâng cao để bảo đảm việc giải quyết hồ sơ đúng quy định, đúng đối tượng và đúng thời hạn.
Trong dự thảo Thông tư, việc phân định rõ trách nhiệm giữa UBND cấp xã và Sở Nội vụ không chỉ giúp quy trình giải quyết hồ sơ minh bạch hơn mà còn tạo cơ sở để xác định trách nhiệm của từng cơ quan trong từng khâu của quá trình thực hiện. Mỗi nhiệm vụ đều gắn với một chủ thể cụ thể, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc kiểm tra, giám sát, đánh giá chất lượng giải quyết công việc và xử lý trách nhiệm khi để xảy ra sai sót hoặc chậm trễ. Đồng thời, việc ứng dụng dữ liệu số cũng đặt ra yêu cầu các cơ quan nhà nước phải tăng cường năng lực quản trị dữ liệu, bảo đảm tính chính xác, đầy đủ và an toàn của thông tin được khai thác. Mục tiêu cuối cùng của cải cách hành chính không dừng lại ở việc tinh gọn đầu mối hay điều chỉnh thẩm quyền giữa các cấp chính quyền. Điều quan trọng hơn là làm cho bộ máy sau cải cách hoạt động hiệu lực hơn, hiệu quả hơn và phục vụ người dân tốt hơn. Từ góc nhìn đó, dự thảo Thông tư không chỉ góp phần hoàn thiện quy trình giải quyết chế độ, mà còn phản ánh một yêu cầu rộng hơn của quá trình cải cách, mọi sự phân công, phân cấp đều phải đi đôi với phân định rõ trách nhiệm trong tổ chức thực hiện. Chỉ khi mỗi cơ quan, mỗi cấp chính quyền nhận thức đầy đủ và thực hiện đúng trách nhiệm của mình thì các chủ trương, chính sách mới được triển khai thống nhất, thông suốt và thực sự đi vào cuộc sống.
Cải cách tổ chức bộ máy nhà nước luôn gắn liền với yêu cầu đổi mới phương thức quản trị. Việc điều chỉnh cơ cấu tổ chức hay phân định lại thẩm quyền mới chỉ là bước khởi đầu của quá trình. Hiệu quả của bộ máy sau sắp xếp không chỉ phụ thuộc vào việc giao thêm hoặc chuyển bớt nhiệm vụ giữa các cấp chính quyền, mà còn được quyết định bởi việc xác lập rõ trách nhiệm của từng cơ quan trong tổ chức thực hiện chính sách. Nói cách khác, phân cấp chỉ phát huy giá trị khi đi cùng với trách nhiệm rõ ràng và cơ chế thực thi minh bạch. Đây chính là nền tảng để củng cố niềm tin của người dân đối với hoạt động của bộ máy nhà nước, đồng thời cũng chính là giá trị cốt lõi mà quá trình hoàn thiện thể chế và cải cách thủ tục hành chính đang hướng tới./.
