Trong hướng chuyển đổi đó, cây ba kích tím đang được người dân quan tâm phát triển và bước đầu cho thấy sự phù hợp với điều kiện sản xuất tại địa phương. Từ những diện tích ban đầu, cây sinh trưởng tương đối ổn định, được các hộ dân mạnh dạn đầu tư, mở rộng. Đây là cơ sở để Thái Sơn tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả thực tế, từng bước định hướng phát triển cây ba kích tím gắn với vùng trồng và nhu cầu thị trường.

Cán bộ khuyến nông Trung tâm Dịch vụ công xã trao đổi về kỹ thuật chăm sóc ba kích tím, đồng hành cùng người dân trong phát triển cây trồng có tiềm năng nâng cao giá trị kinh tế.
Từ những vườn cây trên đất quê
Tại thôn 3 Thái Bình, giữa những diện tích đất sản xuất của gia đình, vườn ba kích tím của ông Nông Văn Hoàn đang sinh trưởng, phát triển xanh tốt. Khoảng 16 sào ba kích được gia đình ông trồng cách đây 3 năm, đến nay cây phát triển ổn định, bước đầu cho thấy sự thích nghi với điều kiện đất đai, khí hậu tại địa phương.
Dẫn chúng tôi đi thăm vườn, ông Hoàn chia sẻ, trồng ba kích không quá khó, song để cây phát triển tốt, khâu lựa chọn giống và chăm sóc đúng kỹ thuật có vai trò quan trọng. Đây là cây có thời gian sinh trưởng dài nên người trồng phải xác định đầu tư lâu dài, thường xuyên theo dõi quá trình phát triển của cây.
Từ kinh nghiệm thực tế, gia đình ông chú trọng từng khâu, từ lựa chọn giống, làm đất đến chăm sóc. Sau 3 năm, diện tích ba kích sinh trưởng ổn định, tạo thêm niềm tin để gia đình tiếp tục chăm sóc, chờ thời điểm thu hoạch.
Hiện giá ba kích tím tươi khoảng 50.000 đồng/kg. Mức giá này tạo thêm kỳ vọng về giá trị kinh tế đối với người trồng. Tuy nhiên, theo ông Hoàn, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào năng suất, chất lượng củ, chi phí đầu tư cũng như thị trường tiêu thụ khi sản phẩm đến kỳ thu hoạch.
Không riêng gia đình ông Hoàn, tại thôn 3 Thái Bình, gia đình ông Hoàng Văn Loan cũng đang duy trì trên 11 sào ba kích tím, được trồng khoảng 3 năm.
Theo ông Loan, ba kích là cây cần thời gian đầu tư tương đối dài, vì vậy người trồng phải xác định rõ đây là hướng sản xuất lâu dài thay vì kỳ vọng thu hồi vốn trong thời gian ngắn. Nếu cây tiếp tục sinh trưởng phù hợp và có thị trường tiêu thụ ổn định, đây có thể là một lựa chọn giúp nâng cao giá trị sản xuất trên cùng diện tích đất.
Từ những mô hình ban đầu, cây ba kích tím đang ngày càng được người dân quan tâm. Hiện tổng diện tích ba kích tím trên địa bàn xã trên 9 ha, tập trung tại các thôn Khởn, thôn 31 và thôn 3 Thái Bình.
Điều đáng ghi nhận ở đây không chỉ là diện tích được mở rộng, mà còn là sự thay đổi trong cách nghĩ, cách làm của một bộ phận người dân. Từ việc lựa chọn cây trồng theo tập quán, một số hộ đã bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến khả năng thích nghi, giá trị sản phẩm và triển vọng thị trường, mạnh dạn lựa chọn những cây trồng cần đầu tư dài hạn nhưng có khả năng tạo giá trị cao hơn.

Ông Hoàng Văn Loan chăm sóc vườn ba kích tím 3 năm tuổi của gia đình tại thôn 3 Thái Bình, xã Thái Sơn.
Chính quyền đồng hành, người dân chủ động
Từ thực tế sản xuất, xã Thái Sơn xác định chuyển đổi cơ cấu cây trồng phải dựa trên điều kiện đất đai, khả năng thích nghi của cây trồng, hiệu quả kinh tế và thị trường tiêu thụ. Đây cũng là cơ sở để địa phương từng bước đánh giá những mô hình mới, lựa chọn cây trồng phù hợp, tránh tình trạng phát triển theo phong trào.
Đối với cây ba kích tím, những diện tích hiện có là cơ sở thực tế để địa phương tiếp tục theo dõi khả năng sinh trưởng, đánh giá hiệu quả đầu tư và xem xét tiềm năng hình thành vùng nguyên liệu. Trên cơ sở đó, xã từng bước rà soát những khu vực phù hợp, tuyên truyền, vận động người dân tổ chức sản xuất theo hướng tập trung, chú trọng chất lượng sản phẩm.
Thời gian qua, xã Thái Sơn đã chỉ đạo các tổ chức đoàn thể phối hợp với Phòng Kinh tế và Trung tâm Dịch vụ công xã đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất; đồng thời thông tin, hướng dẫn người dân tiếp cận các cơ chế, chính sách hỗ trợ của Nhà nước theo quy định.
Cùng với việc duy trì và phát triển diện tích, địa phương quan tâm tập hợp các hộ có cùng hướng sản xuất, từng bước hình thành những khu vực trồng tập trung. Đây là tiền đề để thuận lợi hơn trong hướng dẫn kỹ thuật, trao đổi kinh nghiệm, kiểm soát chất lượng và kết nối với hợp tác xã, cơ sở thu mua, chế biến.
Không chỉ trồng thêm, mà phải tạo thêm giá trị
Với trên 9 ha ba kích tím hiện có, Thái Sơn đang có thêm cơ sở thực tiễn để đánh giá khả năng phát triển cây dược liệu theo hướng hàng hóa. Tuy nhiên, mở rộng diện tích mới chỉ là bước đầu. Bài toán quan trọng hơn là làm thế nào để cây trồng tạo ra sản phẩm có chất lượng, có giá trị và có đầu ra ổn định.
Ba kích là cây có thời gian sinh trưởng dài, người trồng phải bỏ vốn và công chăm sóc trong một khoảng thời gian nhất định trước khi thu hồi vốn. Vì vậy, việc mở rộng diện tích cần được tính toán phù hợp với điều kiện đất đai, khả năng đầu tư, kỹ thuật sản xuất và nhu cầu thị trường.

Diện tích ba kích tím sinh trưởng xanh tốt, từng bước khẳng định hiệu quả trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng ở xã Thái Sơn.
Từ thực tế đó, xã Thái Sơn định hướng phát triển cây ba kích tím gắn với những khu vực có điều kiện phù hợp, từng bước nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường kết nối thị trường. Khi vùng trồng được tổ chức hợp lý, người dân sẽ có điều kiện áp dụng kỹ thuật đồng bộ, trao đổi kinh nghiệm và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Về lâu dài, khi vùng nguyên liệu hình thành với quy mô phù hợp, việc liên kết với hợp tác xã, cơ sở thu mua, chế biến và doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn. Khi đó, giá trị cây ba kích không chỉ dừng lại ở việc bán sản phẩm tươi mà còn có thể được nâng lên thông qua các khâu sơ chế, chế biến và xây dựng sản phẩm hàng hóa.
Thời gian tới, xã Thái Sơn tiếp tục rà soát diện tích, điều kiện đất đai và nhu cầu của người dân; đồng thời theo dõi, đánh giá quá trình sinh trưởng, năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế của các mô hình hiện có để có định hướng phù hợp. Cùng với đó là tăng cường hướng dẫn kỹ thuật, khuyến khích liên kết giữa các hộ sản xuất và kết nối với các đơn vị thu mua, chế biến.
Từ những vườn ba kích tím đang sinh trưởng tốt, một hướng sản xuất mới đang dần hình thành ở Thái Sơn. Mức giá ba kích tím tươi khoảng 50.000 đồng/kg hiện nay tạo thêm kỳ vọng về giá trị kinh tế, nhất là khi cây được phát triển trên những diện tích phù hợp và tổ chức sản xuất theo hướng hàng hóa.
Chuyển đổi cơ cấu cây trồng, suy cho cùng, không chỉ là thay cây này bằng cây khác, mà là lựa chọn cách sản xuất phù hợp hơn để mỗi diện tích đất tạo ra giá trị cao hơn. Với những tín hiệu bước đầu từ cây ba kích tím, Thái Sơn đang có thêm một hướng đi để khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp và tạo thêm sinh kế cho người dân./.
Quang Trường